Leef! – en laat je verstand maar ratelen

Wat volgt is een artikel van auteur en psycholoog Gijs Jansen, hier gepubliceerd met zijn toestemming:

Zaterdagmiddag. In de drukste winkelstraat van Nijmegen loop ik na te denken over de dingen die ik vandaag allemaal nog moet doen. Bijna loop ik een meisje van het Wereld Natuurfonds omver. “Sorry meid, ik was er even niet bij met m’n hoofd.” Het geeft gelukkig niet. “De meeste mensen hier kijken niet waar ze lopen”, zegt ze. Ik kijk om me heen en zie wat ze bedoelt. Massa’s mensen die lopen waar ze in gedachten niet zijn. Bijna iedereen is net als ik met z’n hoofd bij alles dat hij of zij die dag nog moet doen.

Het is de kracht van het denken die ons als mensen zo machtig heeft gemaakt. Het is de taal die ervoor heeft gezorgd dat we boeken kunnen lezen en kennis kunnen overdragen aan elkaar. We leren dat de aarde rond is zonder dat we dat ooit met eigen ogen hebben gezien. Het denken maakt dus een wezenlijk onderdeel uit van onze realiteit. Veel dingen krijgen daardoor ook een symbolische betekenis. Als je je hart volgt, je niet op de kast laat jagen, of als je door de bomen het bos niet meer ziet; alles dat je op dat soort momenten zegt is een product van je gedachten, en niet van de werkelijkheid om je heen.

Het nadeel van nadenken is dat we meestal meer negatieve gedachten hebben dan positieve. Dit komt omdat we als mensen vooral proberen om afwijzing en ongelukken te voorkomen. Hierdoor ontstaat er een lange waslijst van dingen die we moeten van onszelf, en dingen waar we voor op moeten passen. Natuurlijk hebben een aantal van die waarschuwingen ook een duidelijke positieve functie. Als het gaat om het stoppen voor een rood licht of het goed uitvoeren van een rekensom is het heel handig om goed te kunnen denken. Maar in veel gevallen vormt het denken juist een belemmering voor het ervaren van de werkelijkheid. We lopen in gedachten letterlijk voorbij aan ons eigen leven. Doordat we alsmaar vooruit en achteruit denken, vergeten we om te leven in het hier en nu.

Het wordt dus hoog tijd dat we ons denken kritisch onder de loep gaan nemen. Want wat zijn gedachten eigenlijk precies? Hoe werkt ons verstand en is het wel slim om altijd naar je verstand te luisteren? En stel dat je in staat bent om je gedachten los te laten; wie is dan de persoon die achter al die gedachten schuil gaat?

Acceptance and Commitment Therapy (ACT) probeert antwoord te geven op deze vragen. ACT is een nieuwe vorm van cognitieve gedragstherapie en gebaseerd op moderne leertheorie, klinische praktijk, en op oude wijsheden uit het Oosten zoals het Boeddhisme en de Japanse Morita-therapie. ACT verenigt het beste uit verschillende psychotherapeutische stromingen: psychoanalyse, klassieke gedragstherapie, Rogeriaanse therapie, de Gestalttherapie en vele anderen.

Het belangrijkste verschil met alle andere bestaande therapievormen is dat ACT ons leert om structureel en consequent een afstandelijke en kritische houding aan te nemen ten opzichte van onze gedachten. Dit betekent in de praktijk dat ons verstand wordt erkend als iets dat we bij ons dragen en vaak nodig hebben, maar ook als iets dat los staat van wie we werkelijk zijn. We hebben allemaal een ingewikkelde gedachtenmachine in ons hoofd die ons soms erg goed van dienst kan zijn. Maar er zijn ook genoeg momenten waarin ons verstand geen flauw benul heeft van de realiteit. Op basis van toevallige ervaringen laat ons verstand ons de meest gekke dingen geloven.

Bijvoorbeeld: je voelt je op een dag niet zo lekker en praat daar met een vriendin over. Die zegt dat je wellicht last hebt van een herfstdepressie. “Als de blaadjes vallen worden mensen vaak erg somber”, zegt ze. ’s Avonds kijk je naar buiten. Het is donker en het regent en waait hard. “Misschien heb ik wel echt een herfstdepressie”, denkt je verstand. “Of: misschien is het gewoon een griepje, dat kan best hoor, want het heerst op dit moment. Maarja, dat verklaart nog niet waarom ik me zo somber voel. Misschien zit er toch ergens nog wat oud zeer van vroeger. Het is ook allemaal wel heel hard gegaan de laatste tijd. Misschien is dit een teken dat ik het even wat rustiger aan moet doen. Maar wat als het erger wordt? Straks word ik echt depressief. Is het dan niet beter om nu al in te grijpen? En wat moet ik dan doen? Naar een psycholoog? Nee joh gek, zo erg is het nu ook weer niet!”

Hier zie je hoe een toevallig gevoel (we voelen ons allemaal wel eens somber) door je verstand opgeblazen kan worden tot een groot probleem. Dit probleem ontstaat mede door de manier waarop je verstand probeert om het probleem op te lossen. Doordat je probeert om positief te denken en de boel te relativeren, ontstaat er een dialoog tussen positieve en negatieve gedachten binnen je verstand. Nu is het idee van ACT dat je de strijd met je gedachten kunt oplossen door die strijd niet langer aan te gaan. Gedachten zijn toevallige hersenspinsels op basis van toevallige ervaringen. Waarom zou je die gedachten nog langer serieus nemen? Als je verlost wilt worden van de heerschappij van je verstand, dan is ACT een therapie bij uitstek. Door ervaringsgerichte oefeningen kun je ontdekken wie je werkelijk bent, zodat je in het volle, echte leven kunt duiken.

Gijs Jansen

www.denkwatjewilt.nl

Posted: February 17th, 2009 | Author: David | Filed under: geest, zelfkennis | Tags: ACT, denken, doen, Gijs Jansen, illusie, psychologie, taal, werkelijkheid
No Comments »

Related posts:

1. Gelezen: Leef! … zoals je eigenlijk zou willen (Gijs Jansen)
2. De overtreffende trap van Acceptatie – Het beste in jezelf boven halen
3. Gelezen: Laat los! Ruimte voor alles wat je denkt en voelt (Gijs Jansen)

---